Як вядома, 12 студзеня 1812 г. у гісторыі Беларусі адбылася вялікая падзея: пастановай імператара Расіі Аляксандра I Полацкі езуіцкі калегіум атрымаў правы універсітэта з пераходам у стан акадэміі і верхавенствам над усімі школамі езуітаў на абшарах Усходняй Еўропы. Але ў літаратуры слаба асветлена "хроніка падзей" і роля ў канчатковым вырашэнні пытання дзвюх асобаў: Жазэфа дэ Мэстра і Тадэвуша Бржазоўскага.

Жазэф дэ Мэстр (1753-1821) належыць да ліку выдатнейшых кансэрватыўных мысляроў XIX ст. Багатая эпісталярная спадчына (напрыклад, ліставанне з польскім пісьменнікам-славістам Я.Патоцкім), Цудоўны літаратурны талент, логіка, незалежнасць меркаванняў, аданасць маленькай Сардзініі вылучаюць дэ Мэстра з шэрагу постацяў, якія належаць Гісторыі.